Is een kritisch gesprek nog mogelijk?

Reflectie na duizend reacties op een podcastaflevering

Soms raakt een podcast een open zenuw. De recente Ongelooflijke Podcast met filosoof Ad Verbrugge leidde tot duizend reacties in een paar dagen tijd. Deze stortvloed zette theoloog Stefan Paas en presentator David Boogerd aan het denken – en belangrijker nog – aan het schrijven.

Stefan Paas en David Boogerd | Foto: Nathalie van der Straten - Folkersma

Gelijk hebben is niet moeilijk. Gelijk krijgen, dat is de kunst. Althans, zo is het in een democratie. Ons land zit vol met mensen die ervan overtuigd zijn dat hun kijk op de wereld klopt. Maar wil je dat die kijk op de wereld omgezet wordt in wetgeving en bestuur, dan is het niet genoeg om je eigen gelijk te vieren in een bubbel met gelijkgestemden. Je zult dan het gesprek moeten zoeken met mensen die er anders over denken. Je moet proberen anderen buiten je eigen kring te overtuigen van je standpunten.

Media zijn daarvoor een belangrijk middel. Idealiter kunnen mensen met verschillende overtuigingen en achtergronden daar in gesprek gaan met elkaar. Als dat een goed en inhoudelijk gesprek is, kunnen luisteraars en kijkers hun eigen opvattingen aanscherpen. Misschien gaan ze er anders over denken, wie weet. Toegang tot de media is een belangrijke manier waarop mensen die gelijk (denken te) hebben, kunnen proberen gelijk te krijgen.

Met ‘media’ bedoelen we dan uiteraard media waar ook werkelijk gesprek wordt gezocht tussen verschillende mensen. Elke bubbel heeft z’n eigen verzuilde kanalen waar iedereen het grotendeels met elkaar eens is. Daar is op zich niks mis mee, want we willen allemaal wel eens onder gelijkgestemden zijn. Maar als je je overtuigingen in wilt brengen in een democratisch debat, is het belangrijk om toegang te hebben tot media die niet alleen je eigen achterban bedienen.

Een goed gesprek

De Ongelooflijke Podcast wil zo’n medium zijn. Wij willen het democratisch debat voeden door wekelijks te spreken met mensen uit allerlei hoeken van de samenleving. Van rechts tot links, religieus of niet, conservatief en progressief. Zonder onszelf op de borst te kloppen, denken we dat we daar aardig in slagen. Er zijn weinig media waar je op wekelijkse basis zowel Andreas Kinneging als Jerry Afriyie kunt tegenkomen, zowel Janneke Stegeman als Bart-Jan Spruyt, zowel Jan Peter Balkenende als Rozemarijn van ’t Einde. We spreken economen, dichters, activisten, historici, antropologen, priesters, diplomaten, politici, filosofen, natuurkundigen, theologen, artsen, jongeren van nog geen twintig en ouderen van bijna honderd, mensen die de achterkamertjes van de Europese politiek kennen en mensen die vertrouwd zijn met de wereld van daklozen en verslaafden.

Voor ons is dat echt belangrijk, die verscheidenheid aan gasten. De redactie is bijna constant bezig met die gastenlijst. We zoeken altijd naar interessante nieuwe gasten, of ze nu net een boek hebben geschreven over een nieuwe datering van de Evangeliën of het fascinerende beroep van patholoog-anatoom beoefenen. We willen graag een gevarieerde gastenlijst, al lukt dat niet altijd voldoende. Er komen nog altijd meer mannen dan vrouwen en het valt niet altijd mee om goede gasten te vinden uit de meer uitgesproken rechtse of linkse hoek.

Over goede gasten gesproken: we hebben wel wat selectiecriteria, juist omdat we het democratisch debat willen dienen. Ons doel is een goed inhoudelijk gesprek, niet een fel debat of een keurig dertien-in-een-dozijn interview. Dat betekent dat we ook iets moeten ‘hebben’ met een gast. Punten van overeenkomst of misschien een zekere bewondering. Net zoals je in het gewone leven meestal de beste gesprekken hebt met mensen in wie je iets herkent van jezelf of van wie je hoopt iets te leren. ‘Men moet het ergens over eens zijn om goed te kunnen discussiëren’, zeggen de Fransen. Het belangrijkste is voor ons: een gast moet wat te vertellen hebben en goed uit zijn/haar woorden kunnen komen (het blijft een podcast). We willen niet constant hoeven factchecken, want het moet geen steekspel worden. Dus we zoeken gasten die verstand van zaken hebben, bewezen expertise, of gewoon een goed en integer verhaal kunnen vertellen over hun leven, hun werk of hun levensbeschouwing.

We willen waarachtige gesprekken voeren met mensen die respect hebben voor feiten. Onze gasten mogen dwarse opvattingen hebben, graag zelfs. Maar we zijn niet geïnteresseerd in gasten die dwars zijn om het dwars zijn. Verwacht bij ons geen gasten die vooral bekend zijn omdat ze controversieel zijn of handig zijn in het stoken van relletjes. Wij vinden dat geen interessante gesprekken, ook al doet controverse het (helaas) altijd goed in de algoritmes. Verwacht bij ons ook geen mensen die klimaatopwarming ontkennen, vinden dat Poetin gelijk heeft in Oekraïne, of dat 9/11 een inside job was. We zien niet de meerwaarde van een podium geven aan onzin of recalcitrantie, ook al genereert zoiets altijd reuring op de socials.

Omdat we uit zijn op een goed gesprek, bereiden we ons voor. We verdiepen ons in de gast en diens overtuigingen. Zo mogelijk voeren we een voorgesprek met de gast. Als de gast een recent boek heeft geschreven, lezen we dat. De gast wordt met respect behandeld. Hoffelijk willen we zijn. We spelen geen spelletjes, leggen geen valkuilen. Ons doel is niet om de gast lelijker of dommer voor te stellen dan die is, maar juist om de gast in de gelegenheid te stellen zich op zijn/haar best te vertonen. Dat vragen we ook bijna altijd aan het eind van het gesprek: voelde je je recht gedaan door ons? Heb je kunnen zeggen wat je wilde zeggen?

Soms betekent dit ook dat we de gast helpen om zijn/haar ideeën scherper te verwoorden, duidelijker dan hij/zij gewend is misschien. Soms hebben mensen superinteressante ideeën, maar vinden ze het lastig om kort en krachtig te communiceren. We denken altijd ook aan onze luisteraars. Als iemand te academisch praat, proberen we dat te vertalen in gewonere taal. Als iemand te veel incrowd praat, proberen we de gast te helpen om het zo te zeggen dat ook mensen buiten diens achterban begrijpen wat er bedoeld wordt.

Bottomline: we willen een goed gesprek tussen volwassen medemensen, niet meer en niet minder. Het mag soms best pittig zijn, moeilijk te volgen, even schuren, maar het gesprek staat altijd voorop. Geen trucs, geen dubbele bodems. En als we op de reacties van onze gasten mogen afgaan, lukt dat bijna altijd.

Bij een goed gesprek horen soms ook kritische vragen. Dat we iemand interessant vinden of zelfs soms bewonderen, betekent natuurlijk niet dat we het 100% eens zijn met iemand. In vrijwel elk gesprek duwen we ook terug, we formuleren tegenwerpingen, spelen soms advocaat van de duivel en brengen nagenoeg altijd andere perspectieven in. Dat kan heel scherp worden. Zoals die keer dat filosoof Andreas Kinneging beweerde dat er geen bewijs is voor de historische Jezus. Of toen journalist Rob Wijnberg van De Correspondent zei dat de kerk zich altijd tegen de wetenschap heeft verzet. Dat zijn opvattingen die historisch gesproken onzinnig zijn, en dat zeggen we dan ook. Maar dit zijn uitzonderingen, en ook dan bespreken we als redactie vooraf met elkaar hoe we het vriendelijk houden, en de verbinding met de gast intact houden. Het is nooit ons doel om iemand af te laten gaan.

De held uit eigen kring

Nu terug naar het democratisch debat en de rol van media daarin. Mensen die zich sterk rechts of links van het midden bevinden klagen vaak dat ‘hun’ geliefde denkers of wetenschappers nauwelijks zendtijd krijgen in de ‘gevestigde media’. Dat is begrijpelijk. Als christenen herkennen wij die klacht zelfs. Tot op zekere hoogte zal iedere minderheidsgroep in de samenleving het gevoel hebben dat hun standpunt te weinig terugkomt in de ‘mainstream media’ (MSM). Dat is nu eenmaal wat ‘mainstream’ betekent.

Maar nu het gekke: wanneer denkers of wetenschappers of andere leiders uit de flanken van het debat wél zendtijd krijgen buiten hun eigen kanalen, zie je een rare dynamiek. Er volgt dan vaak een stroom van kritiek vanuit die flanken op de journalisten die de ‘held’ uit eigen kring zendtijd gaven.

Die kritiek komt van beide kanten – links en rechts – maar het is eerlijk om te zeggen: wel veel meer van rechts dan van links. Om bij links te beginnen: we maakten het als De Ongelooflijke Podcast mee toen we theoloog Janneke Stegeman spraken over haar visie op de protestantse verantwoordelijkheid voor kolonialisme en hoe een koloniale mindset ons vandaag nog parten speelt. In dat gesprek deden we wat we altijd doen: de gast alle gelegenheid geven haar verhaal te doen, maar af en toe duwden we terug, of probeerden we aan te scherpen of te verduidelijken. Vervolgens werden we op LinkedIn en YouTube door verschillende mensen uit haar achterban uitgemaakt voor ‘witte mannen’ die ‘vanuit een gekrenkt ego’ zaten te ‘ja-maren’ en te ‘vergoelijken’ wat er allemaal aan koloniaal leed was aangericht. We deden aan ‘tone-policing’ en waren ‘apologetisch’. ‘Het ongemak spatte eraf’, schreef iemand. Wij waren ons daar eerlijk gezegd niet van bewust. Het waren niet veel stemmen, een stuk of tien, maar het viel ons wel op. Het was een van de eerste keren na meer dan tweehonderd gesprekken dat ons werd verweten dat we niet integer in het gesprek zaten, of dat we een verborgen agenda hadden. Men overwoog blijkbaar niet dat het voor ons in dat geval veel gemakkelijker was geweest Janneke niet uit te nodigen en haar boek niet te lezen.

Maar zoals gezegd: van rechts is die dynamiek van klacht en verwijt veel erger. Niet alleen qua omvang, ook qua persoonlijke aanvallen. Dat merkten we onlangs toen we filosoof Ad Verbrugge spraken, onder anderen bekend van YouTube-kanaal De Nieuwe Wereld.

De Nieuwe Wereld

We spraken Ad vanwege de gebruikelijke redenen: hij heeft ergens verstand van, heeft iets voor elkaar gekregen, en wij herkennen ons op bepaalde punten in wat hij zegt. Ad is collega van Stefan aan de VU, hij zet zich al jaren in voor beter onderwijs, schrijft boeken over de samenleving vanuit een conservatieve inslag, en heeft met het kanaal De Nieuwe Wereld een interessant gespreksplatform opgezet met een miljoen maandelijkse kijkers.

In dit gesprek van anderhalf uur stelden we ook een kritische vraag over het uitnodigingsbeleid van De Nieuwe Wereld. Er komen daar veel boeiende en interessante gasten die echt ergens verstand van hebben. Knap wat daar is neergezet en de veelzijdigheid ervan spreekt ons aan. Als we principiële bezwaren hadden tegen De Nieuwe Wereld, was Stefan daar zelf bijvoorbeeld niet geweest voor een gesprek met Ad Verbrugge.

Stefan in gesprek met Ad Verbrugge bij De Nieuwe Wereld (2020)

Maar er is ook reden tot kritiek. Ad zet zich in voor beter onderwijs, voor een beter geïnformeerd publiek, voor diepe en grondige vorming van mensen. Dat zijn prachtige doelstellingen, die wij delen. Hoe rijmt dat, vroeg Stefan in De Ongelooflijke, met het zo op het oog vrij onkritische uitnodigingsbeleid van De Nieuwe Wereld? Concreet noemde hij Willem Engel, die op 6 juni 2020 kwam beweren dat het coronavirus al weg was. Engel is een ‘professionele oproerkraaier’, aldus Geerten Waling van Elsevier. Hij en zijn familie zijn al sinds mensenheugenis bezig met rechtszaken tegen de overheid, eerst over hun camping en over de huisjesmelkerij van vader Engel in Rotterdam, later met actiegroep Viruswaarheid tegen het coronabeleid. Nog weer later ontdekte Engel de boeren als nieuw actiefront. Momenteel procedeert hij tegen de overheid vanwege wapenleveranties aan de ‘nazi’s’ in Oekraïne. In 2025 werd hij in hoger beroep veroordeeld vanwege opruiing over uitspraken die hij had gedaan in 2020 en 2021. Engel mag zijn opvattingen hebben en binnen de grenzen van de wet is het niet verboden een eigenwijze persoon te zijn. Maar het roept wel de vraag op wat zo iemand (die geen expert is op al die terreinen) doet in een programma dat bedoeld is om informatie en onderwijs uit te dragen.

De andere naam die Stefan noemde was die van huisarts Els van Veen uit Dalfsen, die net als Engel vanuit haar verzet tegen het coronabeleid inmiddels is aanbeland bij verzet tegen hulp aan Oekraïne. In een volstrekt kritiekloos gesprek met Marlies Dekkers bij De Nieuwe Wereld (27-12-2023) beweerde zij dat de coronapandemie door justitie en veiligheidsdiensten was aangegrepen om de samenleving onder controle te krijgen, en zij noemde daarbij de CIA als aanstichter op de achtergrond. Els van Veen is geen expert op het gebied van justitie en geheime diensten. Ze mag natuurlijk haar mening hebben, maar je kunt je wel afvragen wat de meerwaarde is van zo’n complottheorie in een programma dat gericht is op informatie en vorming. Meningen zijn vrij, maar niet elke mening hoeft een groot podium te krijgen.

Enfin, De Nieuwe Wereld ontvangt ook interessante gasten en experts aan tafel en ze interviewen die op hun eigen manier. Vrijheid blijheid. Maar wij zouden ons werk niet doen als we niet ook even kritisch doorvroegen. Daarmee stellen we de vragen die veel van onze eigen luisteraars ook hebben. Dus: als je zo voor onderwijs bent en volksverheffing, waarom geef je dan ruim baan aan querulanten en complotdenkers? En waarom mogen ze vrijwel kritiekloos leeglopen? Je laat je studenten toch ook niet alles lezen? Je doet toch vooraf een selectie? Of je nodigt ze wel uit, maar dan vraag je kritisch door, toch?

Ad gaf in het gesprek met ons toe dat de items met Engel en Van Veen minder gelukkig waren. Ze hadden ervan geleerd, zei hij, en dit gebeurde niet meer. Hij zei dit in dezelfde week dat een ander item bij De Nieuwe Wereld online kwam, een gesprek tussen hemzelf en historicus Diedert de Wagt, een regelmatige gast in De Nieuwe Wereld. In dat gesprek beweerde De Wagt dat Joodse bankiersfamilies de aarde afstropen als ‘een sprinkhanenplaag’. Als ze een land hebben ‘uitgezogen’ gaan ze door naar een volgend land. Je reinste antisemitische complottheorie, wat ons betreft. Ad liet het gaan en stelde geen vragen. Helaas kwam het item te laat online voor ons om nog mee te nemen in het gesprek. Anders hadden we er zeker vragen over gesteld.

Na onze kritische vragen over de selectie van gasten, die samen amper 5 minuten in beslag namen, vervolgden we het gesprek op de manier zoals we gewend zijn om te doen. We stelden vragen, probeerden te verhelderen, en we lieten de gast uitgebreid zijn verhaal doen. Dit alles in een vriendelijke en respectvolle sfeer.

Duizend reacties

Wat er daarna gebeurde was tamelijk verbijsterend. Ook hier was er eerst sprake van wat gesputter op ‘links’, dat wil zeggen op Bluesky. Het feit dat we Ad Verbrugge hadden uitgenodigd leverde ons kwalificaties op als ‘een uitglijder van formaat’ of (van een eerdere gast): ‘ik schaam me bijna bij jullie opgetreden te hebben’. Een ander oordeelde: ‘gristenfascisme’.

Maar goed: het echte geweld kwam van rechts, dat wil zeggen van YouTube en X. Binnen de kortste keren hadden we duizend reacties op YouTube, bijna allemaal uiterst negatief en op de persoon gericht. Vooral Stefan moest het ontgelden, die ‘lul’, ‘schijnheilige dominee’, met zijn ‘misselijkmakende gereformeerde kop’, en zo – zonder overdrijven – een paar honderd keer. En dan had de redactie de ergste commentaren nog gewist. Ook op X ging het los, compleet met het delen van mailadressen en fantasieën over ‘in de sloot flikkeren’. Iemand stuurde een boze mail naar de EO, belde naar de receptie, en dreigde met een advocaat. Kamerlid Pepijn van Houwelingen (FvD) leek zelfs in de Tweede Kamer naar ons gesprek te verwijzen bij een debat over de NPO. Volgens hem was Ad Verbrugge ‘weggehoond en weggeketterd’. Jawel. Voor Van Houwelingen was het maar weer een bewijs dat ‘de NPO’ eenzijdig en bevooroordeeld is. Hij wilde graag een uitzondering maken voor Ongehoord Nederland. Dat is de omroep waar onze gewaardeerde NPO-collega Jan Bennink werkt, die Stefan net op X had uitgemaakt voor ‘totale lul’ en ‘hangzak’ vanwege zijn kritische vraag aan Ad Verbrugge. Wat men hiervan ook vindt, het laat zien dat er heus enige bandbreedte is bij de NPO.

We gaan hier niet alle reacties langs. Die zijn van het gebruikelijke niveau: bijna allemaal grof, beledigend, hysterisch, smerig. Interessanter is het om te kijken wat dit nu zegt over het democratische debat in Nederland. Als we kijken naar de reacties op de socials, zien we het volgende: (1) NPO is de vijand, (2) de gast is een held of een verrader, (3) kritische vragen mogen niet, en (4) de grote paradox.

NPO is de vijand
Vanuit linkse en rechtse bubbels denkt men extreem vijandig. De NPO is de vijand. Nogmaals: dit sentiment is veel sterker op rechts dan op links, maar het is aan beide kanten te vinden. Dit vijanddenken maakt dat men er bij voorbaat van uitgaat dat iemand uit ‘eigen kring’ geen eerlijke kans krijgt. David en Stefan zijn er vanzelfsprekend op uit hun gast pootje te lichten, hem belachelijk te maken. Dat spoort met een narratief waarin de NPO de vijand is, een narratief dat wordt gevoed door partijen als FvD en PVV.

Held of verrader
Omdat men zo vijandig denkt, is de persoon uit ‘eigen kring’ een held of een verrader. We zien het in de reacties. Stegeman indertijd en Verbrugge nu heeft ‘dapper standgehouden’, ons ‘een lesje geleerd’, ons ‘gesloopt’, of ons ‘gedegradeerd tot werkstudenten’. Men ziet zo’n gesprek blijkbaar als een gevecht. Ook hier geldt weer dat dit sentiment vele malen sterker is op rechts, maar het patroon is hetzelfde: wij zijn de vijand, en daarom is de gast onze tegenstander.

En die gast kan natuurlijk ook een verrader zijn. Dat gebeurt wanneer de gast zich niet vijandig opstelt en gewoon een gesprek wil voeren. Want dat is blijkbaar niet de bedoeling. Die arme Ad Verbrugge kreeg de wind van voren op X en YouTube, omdat hij tegen ons toegaf dat Engel en Van Veen geen gelukkige keuzes waren. Dat maakt hem tot een verrader, want blijkbaar snapt men niet dat je in een goed gesprek soms tot andere opvattingen kunt komen. Om maar weer eens uit NPO-kringen te citeren: collega Bennink vond Verbrugge een ‘poseur van het zuiverste water’, die ‘breekt voor de eerste de beste spijtkneus’. Willem Engel plaatste een viral bericht op X waarin hij stelt dat Ad Verbrugge ‘zijn eigen gasten onder de bus gooit’. Onder zijn bericht kondigden meerdere volgers aan dat ze direct zouden stoppen met hun donaties aan DNW.

Kritiek niet toegestaan
De reacties roepen ook vragen op over wat men verstaat onder ‘kritisch denken’, iets waar velen zich zo op beroemen – met name in de rechtse bubbel. Het betekent blijkbaar niet dat men scherpe gesprekken waardeert. Opvallend is het hoeveel reageerders ons bij Ad Verbrugge verweten dat wij ‘meer aan het woord zijn dan hij’, hem ‘voortdurend in de rede vallen’, ‘valse spelletjes spelen’. Er kwam commentaar op onze lichaamstaal, die afwisselend geduid werd als ‘hoogmoedig’ of ‘onzeker’. Het feit dat Stefan een leesbril nodig heeft om de vragenlijst voor hem te kunnen lezen, ontving psychoanalytische beschouwingen waar Freud een puntje aan kan zuigen. Voor de duidelijkheid: wij krijgen zulk commentaar vrijwel nooit, terwijl het nu massaal was. Echt opvallend als je ineens zulke reacties krijgt.

We zagen iets soortgelijks in andere interviews, bijvoorbeeld een gesprek van host Jelle van Baardewijk met Diedert de Wagt in De Nieuwe Wereld. Of in een interview van Jort Kelder met conservatief filosoof Andreas Kinneging. Het gebeurt telkens wanneer een ‘held’ van de rechtse bubbel een paar kritische vragen krijgt. Blijkbaar is men er niet tevreden mee dat de ‘held’ welkom is in de ‘mainstream media’. Nee, de held met wie men zich verwant voelt moet kritiekloos kunnen leeglopen. Men wil geen gesprek, maar een preek. Het is een rare wereld waarin ‘kritisch denken’ blijkbaar betekent dat je niet tegen kritiek kunt.

De grote paradox
Tot slot is dit allemaal nogal paradoxaal. Je kunt niet aan de ene kant klagen dat ‘jouw mensen’ niet gehoord worden in de ‘MSM’, om vervolgens helemaal los te gaan als die mensen uitgebreid aan het woord mogen komen in diezelfde ‘MSM’, alleen omdat ze een kritische vraag krijgen. Want dat gebeurt nu eenmaal als je buiten je veilige bubbel komt: daar krijg je wel eens kritische opmerkingen.

De democratie

Wat zegt dit over het democratisch gesprek? Dit: media die hun best doen om mensen uit te nodigen uit de randen van het debat, hebben vervolgens te stellen met een stroom van drek. Dat moedigt niet aan om het nog eens te proberen. Het is voor ons veel gemakkelijker om mensen uit te nodigen die een minder radicale achterban hebben, mensen uit het brede (en vaak zwijgende) midden. Als een gesprek met Ad Verbrugge ertoe leidt dat je eerst te horen krijgt dat je je moet schamen dat je hem uitnodigt, om het vervolgens dagenlang te moeten stellen met scheldpartijen, met hysterische Kamervragen van FvD of met mensen die dreigen met advocaten, denk je op een gegeven moment: zoek het maar uit in je bubbel.

En het is ook naar voor de mensen die uitgenodigd worden. Kinneging, Verbrugge, Stegeman en zoveel anderen weten natuurlijk ook dat ze door hun eigen achterban zeer kritisch bekeken worden als ze op bezoek komen bij de ‘vijand’. Het pleit voor hen dat ze desondanks zulke uitnodigingen aannemen. In onze podcast hebben we met hen prettige, scherpe en inhoudelijke gesprekken gevoerd, en dat was in belangrijke mate te danken aan hun bereidheid om dit gesprek ook echt te voeren. Maar het gesprek met Verbrugge laat zien dat het niet lonend is om kwetsbaar te zijn als je iemand bent met wie radicale bubbels zich vereenzelvigen. Als je te veel toegeeft, heb je al snel verraad gepleegd volgens de ‘kritische denkers’. En dan lig je eruit. Misschien verklaart dit waarom het zo lastig is voor media om gesprekspartners uit de meer radicale kringen te vinden. Er wordt vaak gezegd dat dit komt omdat zij de media niet vertrouwen. Maar zou het kunnen dat veel van die mensen ook gewoon bang zijn voor de storm van kritiek die steevast opsteekt vanuit hun eigen achterban als ze toegeven dat mensen buiten hun bubbel misschien ook wel eens een punt hebben? Niemand heeft zin in een dagenlange stroom van beledigingen op de socials of in z’n mailbox. In kringen waar iedereen elkaar voortdurend de maat neemt en elkaar vertelt hoe slecht de buitenwereld wel niet is, is het voorzichtig manoeuvreren voor iedereen die een eerlijk en open gesprek wil voeren met andersdenkenden. Dat wist de Bijbelfiguur Nicodemus al, die stiekem in de nacht naar Jezus sloop voor een goed gesprek, omdat hij wist dat het door zijn eigen omgeving van Farizeeërs bepaald niet gewaardeerd zou worden als hij het gesprek aanging met de ‘vijand’ (Johannes 3).

Jezus en Nikodemus – Matthias Stom (ca. 1645)

Dus ja, het zou allemaal veel gemakkelijker zijn als we elkaar niet zouden spreken. Het scheelt een hele hoop drek in je inbox, het scheelt verdachtmakingen, dreigementen, en allerlei nare aantijgingen. Maar we schieten er als samenleving weinig mee op als iedereen zich terugtrekt in de eigen bubbel om alleen nog maar te praten met gelijkgezinden. Hoe blijven we met elkaar in gesprek? Waar is de waardering voor het scherpe, kritische gesprek?

Wij willen daarmee doorgaan, ondanks deze onprettige ervaringen. Maar we doen wel een oproep aan de mensen die zich te weinig gehoord voelen in de ‘MSM’. Als je gelijk wilt krijgen in een democratie, heb je de media uit het midden nodig. Waardeer het dan als die hun best doen om een brede selectie van gasten te bevragen. Waardeer het als mensen die je bewondert uit eigen kring een uitnodiging van de ‘MSM’ aannemen en het gesprek eerlijk en open aangaan. Probeer te begrijpen dat er dan ook kritische vragen gesteld worden. Die kritische vragen leven immers breder in de samenleving. Je zult ze moeten kunnen beantwoorden, als je andersdenkenden wilt overtuigen van je standpunten.

Tenzij je niks hebt met democratie. Tenzij je denkt: op een dag zijn wij gewoon de grootste en dan leggen we alle anderen onze wil op. Maar we gaan ervan uit dat dit voor de meeste Nederlanders niet zo is.

---

Meer leren over onze wereld en cultuur – door geschiedenis, kunst en geloof? Abonneer je op De Ongelooflijke Substack en ontvang iedere week nieuwe artikelen in je mail. De artikelen blijven gratis, wel kan je vriend van De Ongelooflijke worden om ons werk te steunen.