Het bizarre dreigement van de Trump-regering aan de paus
Hoe een obscure periode uit de 14e eeuw onderdeel werd van een MAGA treitertactiek
Waar paus Leo XIV aanvankelijk te boek stond als de ‘stille paus’, spreekt hij zich de afgelopen maanden steeds feller uit tegen de oorlogen van Trump – met alle gevolgen van dien. Washington is woedend en Trump scheldt de paus inmiddels openlijk uit voor ‘zwak en verschrikkelijk’. Maar in de stroom van verwijten en escalaties was er één moment dat in het bijzonder onze aandacht trok. Tijdens een overleg tussen Amerikaanse ambtenaren en afgevaardigden van het Vaticaan zou een Amerikaanse functionaris een opmerkelijke verwijzing hebben gemaakt naar het Pausdom van Avignon: een duistere bladzijde uit de kerkgeschiedenis. In dit artikel leggen we je uit waarom deze verwijzing absurd, maar ook alarmerend is.
De aanloop
“Ik ben geen fan van paus Leo.” Het venijnige bericht dat Trump vandaag op zijn Truth Social plaatste, is tekenend voor hoe de verhoudingen tussen paus Leo XIV en de Trump-regering binnen een jaar tijd op een historisch dieptepunt zijn beland. Geheel anders was de reactie van Trump toen er op 8 mei 2025 witte rook kringelde uit de schoorsteen van het Vaticaan. Op het balkon verscheen Robert Francis Prevost: de eerste Amerikaanse paus. Trump reageerde laaiend enthousiast: “What excitement, and what a Great Honor for our Country.”
In de politieke kringen rondom het Witte Huis leeft dan nog de hoop dat – in tegenstelling tot paus Franciscus – een Amerikaanse paus ook nauwer gaat samenwerken met de VS en zo als een brugfiguur kan dienen tussen de MAGA-regering en de katholieke kerk wereldwijd. Dat Leo XIV in de morele traditie van paus Franciscus staat, en zich ook al vaak heeft uitgesproken over thema’s als migratie, mensenrechten en klimaat wordt dan blijkbaar even vergeten. Behalve door Steve Bannon, voormalig adviseur van Trump, die dan al klaagt bij de BBC dat “de eerste Amerikaanse paus niet America-first lijkt te zijn”.
In de maanden daarna blijkt echter al snel dat dit niet het gedroomde huwelijk is waar Trump en de MAGA-kliek op hopen. Tijdens de controversiële ICE-acties klinkt er scherpe kritiek uit Rome. De weerzin van de Kerk tegen de politieke campagnes van Trump laat de relatie snel bekoelen. Als klap op de vuurpijl stelt het Vaticaan het geplande bezoek van de paus aan de Verenigde Staten ter gelegenheid van het 250-jarig jubileum van de Amerikaanse staat tot nader order uit. Toch hoopt de Trump-regering Leo XIV dan nog steeds te kunnen gebruiken om hun grote katholieke achterban te mobiliseren.
De ‘stille paus’ spreekt
Dit alles verandert wanneer paus Leo XIV in januari 2026 in een toespraak kritiek uit op de buitenlandpolitiek van de VS. Een breuk met zijn eerdere optreden: hij staat tot dan toe, vooral in vergelijking met voorganger Franciscus, bekend als een ‘stille paus’, die de eenheid van de Kerk als prioriteit heeft. Maar nadat de VS een militaire invasie starten in Venezuela en Trump blijft doordrammen op de inlijving van Groenland, besluit paus Leo om zijn stilzwijgen te doorbreken.
In een bijeenkomst met een groep buitenlandse diplomaten in het Vaticaan hekelt hij het feit dat “oorlog terug in de mode is”, en noemt hij het van het grootste belang dat de soevereiniteit van staten moet worden gerespecteerd. Ook ziet de paus dat “een diplomatie die dialoog bevordert en consensus nastreeft tussen alle partijen, wordt verdrongen door een diplomatie gebaseerd op kracht”.
Het overleg in het Pentagon
Ondanks dat de paus geen namen noemt, komen de woorden hard aan in Washington. Enkele dagen na de toespraak van de paus wordt kardinaal Christophe Pierre, de Vaticaanse vertegenwoordiger (nuntius) in de VS, ontboden voor een besloten vergadering in het Pentagon. Iets wat hoogst opmerkelijk is, want dit is de eerste keer dat een afgevaardigde van het Vaticaan wordt uitgenodigd in het Pentagon.
Vorige week kwamen verschillende nieuwsmedia naar buiten met details over wat er zich precies had afgespeeld tijdens de vergadering. Het overleg, dat volgens Vaticaan-insiders uiterst gespannen verliep, ontaardde in een grondige analyse van Leo's toespraak door hoge Amerikaanse ambtenaren. Er werd duidelijk gemaakt dat de Amerikaanse regering niet blij was met hoe hun buitenlandbeleid werd bekritiseerd. Een anonieme Vaticaanse ambtenaar benoemt tegen een journalist van de website The Free Press zelfs dat Amerikaanse ambtenaren tijdens de meeting waarschuwden dat “de Verenigde Staten de militaire macht hebben om te doen wat ze willen – en dat de Kerk er goed aan doet om hun kant te kiezen.”
Pausdom van Avignon
En om dat dreigement te onderstrepen werd er, volgens anonieme bronnen in The Free Press en The Financial Times, door een van de ambtenaren een verwijzing gemaakt naar een donkere bladzijde uit de kerkgeschiedenis: het Pausdom van Avignon. Een periode die vaak wordt gezien als een van de grootste dieptepunten in de geschiedenis van het pauselijk gezag, omdat de onafhankelijkheid van de Kerk ernstig werd aangetast.
Deze periode, ook wel ‘de gevangenschap van pausen’ of ‘Babylonische ballingschap’ genoemd, was een periode in de 14e eeuw (1309–1377) waarin de pausen niet in Rome zetelden, maar in Avignon: een stad in het zuiden van Frankrijk. Dit gebeurde niet vrijwillig: de Franse koning Filips IV had zo veel politieke druk uitgeoefend op het pausdom dat de Kerk onder Franse invloedssfeer terechtkwam. Dat betekende ook dat de zeven opeenvolgende pausen allemaal van Franse afkomst zouden zijn en loyaal waren aan de Franse kroon. Het was uiteindelijk de heilige Catharina van Siena die paus Gregorius XI overhaalde om in 1377 terug te keren naar Rome.
Maar de rust keerde met deze verhuizing niet direct terug. Kort na de dood van Gregorius XI in 1378 brak het Westers Schisma uit, een bittere machtsstrijd waarbij de Kerk verscheurd raakte door twee rivaliserende pausen: één in Rome en één in Avignon. Deze diplomatieke crisis zou 40 jaar duren.
De paus die zich niet de mond laat snoeren
Inmiddels wordt de berichtgeving van The Free Press en andere media over de vergadering door officiële kanalen van het Witte Huis tegengesproken en wordt er ontkend dat er een vijandige of dreigende sfeer hing. De wijze waarop men met elkaar omging was ‘vredelievend en redelijk’. Kardinaal Pierre wil niets zeggen over de ontmoeting en hult zich in stilzwijgen.
Christopher Hale, een Amerikaanse Vaticaan-watcher heeft alle berichtgeving over de ontmoeting op een rijtje gezet, en is daarnaast ook nog bij zijn eigen bronnen te rade gegaan, en concludeert: de verwijzing naar Avignon is geen verzinsel. En als dat waar is, is de verwijzing naar Avignon door de Amerikaanse functionaris tijdens de vergadering met het Vaticaan allesbehalve subtiel: het is een historische verwijzing naar een tijd waarin een wereldmacht de katholieke kerk naar haar hand wist te zetten. En daarmee ook een signaal dat als je kritiek uit op de Trump-regering, je daarmee ook consequenties kunt verwachten.
Toch laat de huidige paus zich niet intimideren. Terwijl Trump zichzelf op Truth Social afbeeldde als Jezus (Trump omschrijft het zelf later als ‘dokter van het Rode Kruis’), heeft Leo XIV tijdens een vlucht naar Algerije een profetisch antwoord op de vragen van journalisten:
“Ik ben niet bang voor de Trump-regering. Ik ben geen politicus, ik heb niet de intentie om een debat met hem aan te gaan. Ik zal mij blijven uitspreken tegen oorlog, om vrede en de multilaterale
dialoog tussen staten te bevorderen en om zo de juiste oplossing voor problemen te zoeken. De boodschap van de Kerk is de boodschap van het Evangelie: zalig zijn de vredestichters.”
Meer horen?
De Ongelooflijke Podcast #246 – De nieuwe paus Leo XIV: Dit is wat je moet weten (met Anton de Wit, Aafke Romeijn & Paul van Geest)
Meer leren over onze wereld en cultuur – door geschiedenis, kunst en geloof? Abonneer je op De Ongelooflijke Substack en ontvang iedere week nieuwe artikelen in je mail. De artikelen blijven gratis, wel kan je vriend van De Ongelooflijke worden om ons werk te steunen.
Misschien is de heer Trump gebaat bij een paar colleges bij Stefan Paas aan de VU bijvoorbeeld? 😉
Maar de kans is aanwezig dat hij (of wil Trump dat ik Hij met een hoofdletter schrijf?) niet genoeg competenties heeft om deel te mogen nemen. Een inzichtgevend artikel waarvoor dank. Het misselijkmakende plaatje wat braakneigingen veroorzaakt had wat mij betreft achterwege mogen blijven.
Het voelt ongemakkelijk hoe in deze tijd religie politiek wordt, en politiek een religie.
Maar door de oorverdovende stilte en stilzwijgende instemming van vele politici, veelal ingegeven door ideologische en economische belangen, is de reactie van deze Paus noodzakelijker dan ooit.