'Gelovig of niet, cultureel ben je christen'
Luister nu 'De Ongelooflijke Geschiedenis'!
Wie zijn wij, en waar komen we vandaan? Meer dan een jaar werkten we als makers van De Ongelooflijke Podcast aan een podcastserie over de christelijke wortels van onze cultuur. Historicus Beatrice de Graaf en theoloog Stefan Paas nemen je samen met journalist David Boogerd mee op een adembenemende tocht door ons verleden. Het resultaat is vanaf vandaag te beluisteren via alle podcastplatforms: De Ongelooflijke Geschiedenis.
Een christelijke erfenis
In de afgelopen zes jaar voerden we in De Ongelooflijke Podcast talloze gesprekken over de relevantie van het geloof in een steeds ongeloviger Nederland. En daarin stuitten we keer op keer op een paradox. Want waar we de kerk en het christelijk geloof steeds meer vaarwel zeggen, leven we nog steeds van hun erfenis. We beroemen onszelf namelijk graag op onze vrijheid van denken, onze zorg voor de zwakkeren en ons geloof in de gelijkheid van ieder mens. Deze waarden zijn echter niet uit de lucht komen vallen: ze zijn mede het product van tweeduizend jaar christelijke beschaving. Maar brokkelt het fundament van die waarden niet af, als we de vertrouwelijkheid met en de taal van het christendom verliezen?
In de nieuwe spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis gaan we op zoek naar die wortels, door stil te staan bij de bepalende momenten die onze westerse cultuur en manier van denken hebben gevormd tot wat het nu is. In zeven afleveringen nemen Beatrice en Stefan ons mee langs thema’s als oorlog, seks en natuur. Met David als hun gespreksleider: “Stefan en Beatrice zijn omgevallen boekenkasten. Deze serie is niet alleen een van de leukste dingen die ik ooit heb gemaakt, maar ook de meest leerzame. Zoveel dingen waarvan ik niet wist hoe het zat, zijn nu op z’n plaats gevallen.”
Het Westen in midlifecrisis
Volgens Beatrice is deze geschiedenis een verhaal van ons allemaal: “Onze religieuze, christelijke geschiedenis heeft ons allemaal gevormd tot hoe we nu leven. Dus niet alleen als je christen bent. Het zijn de wetten, de normen en waarden die dit land mede hebben gevormd.” Komt dat dan allemaal door het christendom? “Het is stem en tegenstem”, reageert Stefan. “Het komt niet allemaal rechtstreeks uit het christendom lopen, maar het debat over die christelijke geschiedenis heeft ons diep gevormd.”
Stefan ziet dat kennis van deze geschiedenis ons veel kan brengen: “Ik denk weleens dat het Westen een beetje in een midlifecrisis is beland. Het ontdekken van die christelijke oorsprong kan ons helpen bij de problemen van deze tijd. Wie zijn we ook alweer? Cultureel zijn we christenen.” In de podcastserie komen thema’s langs die ons nog altijd aangaan, vertelt Beatrice: “Hoe wij denken over macht en tegenmacht. Hoe kijk je tegen seks aan? Hoe ga je om met het geld of het klimaat? Allemaal onderwerpen die voor een groot deel gevormd zijn door het christelijk geloof, de kerken en het protest daartegen.”
De Ongelooflijke Geschiedenis is meer dan een rondetafelgesprek, legt David uit: “Elke aflevering bezoeken we een plaats in Nederland die bepalend is geweest voor onze cultuur. En met onze reis door de geschiedenis komen we natuurlijk terecht over de hele wereld. Het is geen droge les geschiedenis. Zeker niet omdat de gesprekken met Beatrice en Stefan worden ingeleid door historische scènes met een verteller en speciaal gecomponeerde muziek.”
De revolutie van een marginale minderheid
In de eerste aflevering staan Beatrice, Stefan en David stil bij de vraag hoe het christendom van een marginale minderheid in het Romeinse Rijk, kon uitgroeien tot de dominante kracht van het Westen. Voor de Romeinen was het christelijke geloof volstrekt onbegrijpelijk: een religie die de armen, slaven en vrouwen centraal stelde. En een God die zichzelf vernederde, tot aan het kruis: het afschrikwekkende martelwerktuig van Rome.
Beatrice en Stefan vertellen in de aflevering hoe de Romeinen op veel vlakken vanuit een ander moreel kompas leefden. Terwijl wij hen vaak zien als de grondleggers van onze beschaving, dachten Romeinen over fundamentele zaken radicaal anders. Waar velen van ons waarde hechten aan gelijkheid, compassie en de bescherming van de zwakkere, bewonderden zij juist macht, eer en status. Medelijden gold als zwakte, slavernij als vanzelfsprekend, en seksuele toestemming als een vreemd idee. Waarden die in de loop van tweeduizend jaar christelijke invloed werden omgekeerd.
Voor wie nog niet is weggeklikt om de podcast te beluisteren, is dat nu het moment. Aflevering 1 van De Ongelooflijke Geschiedenis is te beluisteren via alle podcastplatforms (bijv. Spotify, Apple Podcasts, NPO Luister). Tot aan kerstavond verschijnt elke woensdag een nieuwe aflevering. Door te abonneren op de podcast mis je geen aflevering, en zijn we beter vindbaar voor anderen. We zijn erg benieuwd wat je ervan vindt.
De Ongelooflijke gaat weer live! Maandagavond 8 december zijn we – Beatrice, Stefan en David – in de Goudse Schouwburg. Zien we je daar? Bestel tickets via eo.nl/ongelooflijke
Meer leren over onze wereld en cultuur – door geschiedenis, kunst en geloof? Abonneer je op De Ongelooflijke Substack en ontvang iedere week artikelen in je mail. De artikelen blijven gratis, wel kan je vriend van De Ongelooflijke worden om ons werk te steunen.
Augustinus van Hippo:
“ De tijd is er in drievoud: het heden van het verleden, het heden van het heden, en het heden van de toekomst. Het heden van het verleden is het geheugen, het heden van het heden is de aanschouwing, en het heden van de toekomst is de verwachting”.
De waarde van onze oorsprong ligt in het feit dat het verleden in ons geheugen bestaat en onze verwachting van de toekomst kleurt. Wie zijn geschiedenis kent, begrijpt de patronen en waarden die hij onbewust herhaalt. Alleen door dit bewustzijn van het verleden (memoria) in het heden (contemplatio) kan men vrije keuzes maken en zo de toekomst intentioneel creëren in plaats van haar passief te ondergaan.
Wat geniet ik van al jullie inspanningen Beatrice, David en Stefan! Heerlijk! Dank jullie wel.
Succes en veel plezier met het vervaardigen van de podcasts, de geschriften op substack en alle andere uitingen. Alle goeds toegewenst