De opera die een revolutie ontketende
En de Nederlanden uit elkaar scheurde
Bij opruiende muziek denk je misschien aan punkrock of hiphop. Maar wist je dat een opera begin 19e eeuw bijdroeg aan de Belgische onafhankelijkheidsstrijd tegen Nederland?
Een grote menigte verzamelt zich op 25 augustus 1830 voor de Muntschouwburg in Brussel. Ter gelegenheid van de 58e verjaardag van koning Willem I wordt binnen de opera La Muette de Portici opgevoerd. Maar de sfeer is niet feestelijk, eerder gespannen. En dat heeft alles te maken met de onvrede onder de Belgen over Willem I.
Willem I als koning van de Belgen (1815-1830)
Nadat Napoleon definitief is verslagen wordt Europa tijdens het Congres van Wenen (1814-1815) heringedeeld. Nederland, België en Luxemburg worden samengevoegd om zo een buffer te vormen tegen Frankrijk. In 1815 wordt het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden uitgeroepen. Willem Frederik, de zoon van stadhouder Willem V, wordt erkend als vorst en krijgt de titel Koning der Nederlanden: Willem I.
De Belgen zijn niet blij met hun nieuwe koning. De liberalen zijn bang dat hij uit is op absolute macht en de katholieken vrezen dat Willem I zijn eigen protestantse geloof door wil drukken. Ook de cultuurverschillen helpen niet: de Belgen zijn veel meer gericht op Frankrijk, dan op Nederland.
De opera La Muette de Portici (De Stomme van Portici) draaide om de Napolitaanse opstand tegen de Spanjaarden in 1647. Dat het niet verstandig was om zo’n revolutionair stuk op te voeren voor een publiek dat al langere tijd ontevreden was over koning Willem I, wisten de autoriteiten ook. Maar een poging om de uitvoering te verbieden, maakte de opera alleen maar populairder.
De opstand begint
Terug naar de schouwburg in Brussel. Na de aria Amour sacré de la patrie klinkt vanuit de schouwburg een stormachtig applaus en “Vive la liberté!, Vive la France”. En als je de opzwepende muziek hoort en de tekst van de aria leest, kan je wel begrijpen waar deze uitroepen vandaan kwamen.
Amour sacré de la patrie,
Heilige liefde voor het vaderland,
Rends-nous l’audace et la fierté;
A mon pays je dois la vie.
Geef ons moed en trots;
Aan mijn land dank ik mijn leven.
Il me devra sa liberté.
Het zal aan mij zijn vrijheid te danken hebben.
Het verhaal van de Napolitaanse revolutionair spreekt tot de verbeelding en de oproep om te strijden voor het vaderland slaat aan bij het publiek. Nadat de aria op verzoek van het publiek nog een keer is gezongen, dringen de bezoekers zich naar buiten en trekken samen met de menigte voor de deur de straten van Brussel in. De sfeer is opgewonden en groepjes jongeren, sommigen gewapend met stokken, voegen zich bij het volksoproer.
Opnieuw weerklinkt: “Vive la liberté!, Vive la France”. Maar ook: “Mort aux Hollandais [dood aan de Nederlanders].” En dan: “Naar Le National.” De massa verplaatst zich naar de drukkerij van de Hollandsgezinde krant Le National. Het lukt ze niet om binnen te komen en daarom plunderen ze het huis en de aangrenzende boekwinkel van de eigenaar en hoofdredacteur. Hierna volgen ook de woningen van andere vertegenwoordigers van het Hollandse gezag.
De lont in het kruitvat
De ongeregeldheden gaan ook de volgende dag nog door. Uiteindelijk herstelt een burgerwacht de orde. De onderhandelingen die hierna starten lopen stuk, doordat Willem I weigert om echte hervormingen door te voeren. Ten slotte treffen de opstandelingen en de regeringstroepen onder bevel van prins Frederik, een zoon van Willem I, elkaar in Brussel. Het regeringsleger wordt vernederend verslagen en op 4 oktober 1830 roepen opstandelingen de Belgische onafhankelijkheid uit. Nederland erkent de onafhankelijkheid van België pas in 1839, met het ondertekenen van het Verdrag van Londen. Een jaar later doet een gedesillusioneerde Willem I afstand van zijn troon.
Misschien hadden de Hollandse autoriteiten met terugwerkende kracht wel een vermoeden kunnen hebben van wat ze te wachten stond. In de stad hingen in aanloop naar 25 augustus affiches met het feestprogramma ter ere van koning Willem I: “Maandag vuurwerk, dinsdag feestverlichting, woensdag REVOLUTIE.”
Hoewel de volksopstand een spontane gebeurtenis leek, was dit zeer waarschijnlijk niet het geval. Het broeide al veel langer in de zuidelijke provincies. En er zijn aanwijzingen dat de volksopstand vanaf het begin geregisseerd werd en dat de relschoppers van tevoren werden betaald. Maar de opera en de rellen die hierna volgden leidden uiteindelijk wel tot de onafhankelijkheid van België. De opera was de lont in het kruitvat.
De Ongelooflijke gaat weer live! Maandagavond 8 december zijn we in de Goudse Schouwburg. Zien we je daar? Bestel tickets via eo.nl/ongelooflijke
Meer leren over onze wereld en cultuur – door geschiedenis, kunst en geloof? Abonneer je op De Ongelooflijke Substack en ontvang twee keer per week een nieuw artikel in je mail. De artikelen blijven gratis, wel kan je vriend van De Ongelooflijke worden om ons werk te steunen.
Helder verhaal